
עברית · English · العربية · Türkçe · Ελληνικά
Τέταρτα τόνου σε κιθάρα και μπουζούκι: από το λαστιχάκι στην ηλεκτρονική
Γιατί είναι πρόβλημα
Η ανατολίτικη και μεσογειακή μουσική στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στα μακάμ, και μακάμ όπως το Μπαγιάτι, το Ραστ και το Σικάχ έχουν τέταρτα τόνου: διαστήματα που βρίσκονται ανάμεσα στα τάστα. Όργανα όπως το ούτι και το βιολί δεν έχουν τάστα και παίζουν κάθε ύψος, ενώ στην κιθάρα και το μπουζούκι κάθε τάστο είναι ένα ημιτόνιο.
Σε κιθάρα με μήκος χορδής 650 χλστ., ένα τέταρτο τόνου πάνω από την ανοιχτή χορδή απέχει περίπου 18,5 χλστ. από το ζυγό, και το πρώτο τάστο περίπου 36,5 χλστ. Το τέταρτο τόνου πέφτει σχεδόν στη μέση, όχι ακριβώς, γι' αυτό το πάτημα στο μέσο δεν δίνει καθαρή νότα.
Από το λαστιχάκι στην καρφίτσα
Για να παίξουν αυθεντικά ανατολίτικα στολίδια, οι μουσικοί έψαξαν δημιουργικές λύσεις. Λέγεται ότι ένας από τους πρώτους κιθαρίστες της ανατολίτικης μουσικής, ο Moshe Ben Mush, τύλιξε ένα λαστιχάκι γύρω από το μπράτσο ανάμεσα στα τάστα. Το λαστιχάκι έφτιαχνε ένα προσωρινό σημείο πίεσης που άλλαζε το μήκος της χορδής που πάλλεται και έδινε τέταρτο τόνου.
Λέγεται επίσης ότι ο κιθαρίστας Yehuda Keisar αναβάθμισε την ιδέα: αντί για λαστιχάκι έδεσε μια καρφίτσα ή ένα κομμάτι σκληρό σύρμα γύρω από το μπράτσο ακριβώς στη μέση δύο τάστων. Η καρφίτσα λειτουργεί ως σκληρό, ακριβές επιπλέον τάστο που δίνει καθαρό τέταρτο τόνου με ελαφρύ πάτημα.

Η καρφίτσα είναι σήμερα η παραδοσιακή λύση: φτηνή, πλήρως αναστρέψιμη, μετακινείται. Τα μειονεκτήματα: πιάνει χώρο, αλλάζει δύσκολα την ώρα του παιξίματος και περνά πάνω από όλες τις χορδές.
Άλλοι τρόποι
- Τράβηγμα χορδής: λεπτός έλεγχος των δαχτύλων ώστε να τραβήξεις τη χορδή ακριβώς ένα τέταρτο τόνου και όχι ημιτόνιο.
- Προσαρμοσμένα τάστα: σε σύγχρονα μπουζούκια και ειδικές κιθάρες προστίθενται κοντά σταθερά τάστα σε στρατηγικά σημεία, π.χ. ανάμεσα στο πρώτο και το δεύτερο τάστο.
- Όργανο χωρίς τάστα: αφαιρούνται όλα τα τάστα και παίρνεις ομαλά τέταρτα τόνου, αλλά χρειάζεται πολύ ακριβές αυτί.
- Αφαιρούμενα μικρά τάστα: μικρά τάστα σε αυλάκι κάτω από τη χορδή που μετακινούνται ή βγαίνουν.
Η ηλεκτρονική λύση: Quartback
Τα τελευταία χρόνια εμφανίστηκε μια ηλεκτρονική λύση: το Quartback, ένας μετατροπέας νοτών (note shifter) που συνδέεται σε ηλεκτρική κιθάρα ή σε οποιοδήποτε ηλεκτρικό μελωδικό όργανο και δίνει τέταρτα τόνου σε πραγματικό χρόνο. Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του κατασκευαστή, η τεχνολογία είναι κατοχυρωμένη με πατέντα και η μετατροπή δεν έχει αίσθηση καθυστέρησης.

Το πλεονέκτημα: δεν αγγίζεις το μπράτσο ούτε κάνεις μόνιμη αλλαγή στο όργανο, και περνάς γρήγορα από δυτικό παίξιμο σε παίξιμο μακάμ, ακόμη και στη μέση μιας συναυλίας ή ηχογράφησης.
Πώς να διαλέξεις
- Θέλεις να δοκιμάσεις φτηνά: καρφίτσα ή λαστιχάκι.
- Παίζεις με το αυτί: τράβηγμα χορδής ή όργανο χωρίς τάστα.
- Εμφανίζεσαι και περνάς από δυτικό σε μακάμ: ηλεκτρονική λύση.
- Θέλεις μόνιμο ειδικό όργανο: τάστα τετάρτων τόνου από λουθιέρη.
Στον ιστότοπο τα τέταρτα τόνου σημειώνονται με κίτρινο στην ταστιέρα, ώστε να βλέπεις ακριβώς πού να βάλεις την καρφίτσα και πού πέφτει το τέταρτο τόνου.
Δοκιμάστε το στον ιστότοπο
Περισσότερα άρθρα
- Τέταρτο τόνου: τι είναι και πώς παίζεται στην κιθάρα
- Το μακάμ Ραστ για αρχάριους: νότες, δομή και εξάσκηση
- Τετράχορδο ή τρίχορδο μπουζούκι: ποια η διαφορά